Wijnbar met restaurant en museum over houtskoolbranders

We verttelden jullie onlangs, over onze nieuwe restaurantontdekking, de Gastroneria in het kleine Borgo Frontale di Apiro. We vermeldden, toen dat het restaurant gevestigd was in een gebouw waar men ook een museum voor houtskoolbranders onderbracht.

Het museum voor houtskoolbranders, beheerd door de gemeente Apiro , bestond eigenlijk al eerder . De grafische ontwerpstudio ” Nostalgia Campagna ” van Giordano Albanesi en Michele Piersanti was verantwoordelijk voor het ontwerp van het museum, dat men in juni 2025 opende. Daarna richtten de twee de Gastroneria op , een wijnbar met een restaurant, in de ruimtes boven het museum .

Na het diner, een bezoek brengen aan het houtskoolbrandermuseum “Musi Tinti”

Volgens de Facebookpagina zou het Houtskoolbrandermuseum (Museo del Carbonaro)
om 17.00 uur opengaan. Omdat het echter aan de wijnwinkel is verbonden, lijkt het erop dat men het museum bezoeken kan, wanneer de wijnwinkel open is (bijvoorbeeld de hele dag op zaterdag en zondag).

De naam van het museum, Musi Tinti , blijkt een informele benaming die ruwweg vertaald kan worden als “zwartgemaakte gezichten “. Dit komt doordat de gezichten van de houtskoolbranders in die tijd zwart werden door het kolenstof tijdens hun werk. (vergelijkbaar met de mijnwerkers in de vroegere Limburgse mijnen)

Een trap leidde Elke en Otto vanuit de wijnwinkel naar de twee museumruimtes in de oude, gerestaureerde keldergewelven. Naast vele oude foto’s van houtskoolbranders uit Frontale en talloze typische gereedschappen die een houtskoolbrander nodig had voor zijn werk, zagen ze er ook een houtskooloven: gereconstrueerd op een schaal van 1:3 om de constructie ervan van binnenuit te demonstreren. De twee verklarende panelen bevatten zelfs Engelse vertalingen.

Houtskoolproductie in Frontale:

Natuurlijke houtskool werd al sinds de prehistorie door de mens als energiebron gebruikt. Sinds ten minste de koper- en bronstijd wordt het ook kunstmatig geproduceerd en beschouwt men het als een mijlpaal in de menselijke beschaving. Het bleek dé energiebron voor metaalbewerking en glasproductie. Tevens gebruikte men het ook in het dagelijks leven om te koken en te verwarmen. De vraag ernaar was enorm, wat helaas vaak leidde tot het kappen en verbranden van complete bossen.

In Italië vond men houtskoolbranders overal waar grote bossen waren, bijvoorbeeld in het hele Apennijnengebied . Dit was ook het geval in de regio Marche en in en rond de Monte San Vicino . De houtskoolproductie bloeide daar van het einde van de 19e eeuw tot de jaren 60 van de vorige eeuw.

Het branden van houtskool combineerde men dikwijls met schapenhouderij of andere landbouwactiviteiten en was een zeer zware en veeleisende bezigheid: men had ongeveer vijf keer het gewicht aan hout nodig om een ​​overeenkomstige hoeveelheid houtskool te produceren. De oven, diep in het bos gelegen, moest vijf tot zes dagen per week dag en nacht bewaakt worden. Er waren weinig hulpmiddelen beschikbaar, maar een muilezel was essentieel voor het vervoer van hout en houtskool. Een zeer belangrijke economische factor voor de hele regio dus.

De constructie van de houtskoolovens (genaamd ” cotta “) , die wel 2 meter hoog en 6 meter breed konden worden, was complex: men moest nl. het hout gedurende een lange periode en op hoge temperaturen verhitten. Om te voorkomen dat het hout volledig tot as verbrandde en in plaats daarvan houtskool produceerde, moest dit gebeuren met een aanzienlijk zuurstofgebrek. De oven isoleerde men met klei en bladeren en werd alleen geventileerd via een kleine opening, een schoorsteen, in het midden.

Musi Tinti – Herinneringen vastgelegd op film

Giordano Albanese , een van de twee eigenaren van het restaurant, startte beneden in het museum een ​​korte film over de houtskooltraditie voor Otto en Elke . Daarin vertelden ooggetuigen over het zware leven van de houtskoolbranders, en oude foto’s toonden het gebied en de houtskoolbranders aan het werk.

Ze hadden de film eigenlijk ook in het Engels voorbereid, maar er ging iets mis met de techniek. Dus werd hij in het Italiaans vertoond. Helaas begreep Elke niet alles, maar wel vond ze het volgende erg interessant: de houtskoolbranders uit Frontale leverden hun houtskool tot in Monsano , Jesi en Cupramontana . Jesi en Monsano lagen wel 30 tot 35 kilometer verderop! Het was niet ongebruikelijk dat ze hun betaling meteen opdronken. Ze gingen dan onder andere vaak naar Trattoria da Fiorina in onze vallei, die deel uitmaakt van de Sparapani- wijngaard en nog steeds erg populair is.

Praktische Informatie:

De wijnbar, het restaurant en het museum zijn nu ongeveer een jaar open. De openingstijden van het museum zijn in principe hetzelfde als die van de wijnbar: momenteel zijn ze open op vrijdagavond, en doorlopend van 12.00 uur tot ’s avonds op zaterdag en zondag. Ik merkte echter een paar dagen geleden op dat ze nu ook op woensdag en donderdag open zijn, zowel ’s middags als ’s avonds.

Het is daarom aan te raden om vooraf de website te raadplegen (deze is ook in het Engels beschikbaar) en indien nodig te reserveren: La Gastroneria. Daar kan je ook het actuele menu bekijken en het WhatsApp-nummer of telefoonnummer voor reserveringen vinden. Uiteraard kan je het museum ook gewoon bezoeken zonder iets te nuttigen.

Overigens wordt gezegd dat het pad Sentiero 175 van Frontale naar Pian del Elmo een van de traditionele routes was van de houtskoolbranders van Frontale. Zij beklommen het zeer steile, moeilijk begaanbare pad in de plaatselijke eiken- en beukenbossen om hun hout te verzamelen. Men vermoedt dat cirkelvormige open plekken in het bos de voormalige locaties van de houtskoolovens markeren.

Wat vind je ervan – is het de reis waard?